รวมความหมายของไส้ขนมไหว้พระจันทร์ จากตำนานสู่เทศกาลไหว้พระจันทร์

เทศกาลไหว้พระจันทร์ หรือ เทศกาลกลางฤดูสารท (Mid-Autumn Festival) ตรงกับวันเพ็ญเดือน 8  ตามวัฒนธรรมจีนเดิม มีขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองการเก็บเกี่ยวหลังการทำงานมาทั้งปี เป็นช่วงเวลาที่ครอบครัวจะได้อยู่พร้อมหน้า แสดงถึงความรักใคร่กลมเกลียวของคนในครอบครัวไม่ต่างกับเทศกาลสงกรานต์ของคนไทย ซึ่งสัญลักษณ์สำคัญของเทศกาลนี้คือ “ขนมไหว้พระจันทร์“ ซึ่งอัดแน่นด้วยวัตถุดิบความหมายมงคล ดังที่ Shopee Blog ได้รวบรวมความหมายของไส้ขนมไหว้พระจันทร์ มาฝากกันในคราวนี้

ตำนานและความเป็นมาของเทศกาลไหว้พระจันทร์

ตำนานเทพธิดาแห่งดวงจันทร์ “ฉางเอ๋อร์”

ในอดีตโลกมีพระอาทิตย์ 10 ดวง ทำให้เกิดความแห้งแล้ง โหวอี้ นักยิงธนูจึงยิงพระอาทิตย์ตกไป 9 ดวง และได้รับการยกย่องเป็นฮ่องเต้ ต่อมาโหวอี้เริ่มหลงอำนาจและไปยอดยาอายุวัฒนะจากเจ้าแม่หวังหมู่ ฉางเอ๋อร์ ผู้เป็นภรรยา เกรงว่าประชาชนจะเดือดร้อนหากโหวอี้เป็นอมตะ จึงตัดสินใจกินยานั้นเองแล้วลอยขึ้นไปสถิตเป็นเทพธิดาอยู่บนดวงจันทร์

กำเนิดประเพณีในราชวงศ์ถัง

พงศาวดารโจวหลี่ บันทึกว่า ฮ่องเต้หมิงหวงแห่งราชวงศ์ถัง ทรงสุบินว่าได้เสด็จประพาสบนดวงจันทร์และมีความสุขอ่างยิ่ง จึงรับสั่งให้จัดพิธีเฉลิมฉลองและร่ายรำเลียนแบบเทพธิดาในคืนวันเพ็ญเดือน 8 ของทุกปี ซึ่งกลายเป็นต้นกำเนิดของเทศกาลไหว้พระจันทร์

ขนมไหว้พระจันทร์กับการกู้ชาติจากมองโกล

ในยุคที่ชาวมองโกลยึดครองจีน หลิวปั๋วเหวิน ได้วางแผนปลุกระดมชาวจีน โดยการซ่อนจดหมายนัดหมายกู้ชาติไว้ในขนมไหว้พระจันทร์ เมื่อถึงวันเพ็ญเดือน 8 ชาวจีนที่รับประทานขนมจึงได้รู้สัญญาณและร่วมมือกันปฏิวัติโค่นล้มอำนาจมองโกลได้สำเร็จ

ประเทศที่จัดงานเทศกาลไหว้พระจันทร์

เทศกาลนี้มีการเฉลิมฉลองอย่างแพร่หลายในทวีปเอเชีย โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีคนเชื้อสายจีนอาศัยอยู่ เช่น

• กลุ่มประเทศวัฒนธรรมจีน: จีน, ไต้หวัน, ฮ่องกง
• กลุ่มประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้: ไทย, เวียดนาม, มาเลเซีย, สิงคโปร์, อินโดนีเซีย
• เทศกาลที่ใกล้เคียงในวัฒนธรรมอื่น:
  • เกาหลีใต้: เทศกาลชูช็อก (Chuseok) – นิยมทานเค้กข้าว (Songpyeon)
  • ญี่ปุ่น: เทศกาลสึกิมิ (Tsukimi) – นิยมทานเกี๊ยวข้าว/ดังโงะชมจันทร์

ความหมายมงคลของไส้ขนมไหว้พระจันทร์

สำหรับชาวจีนแล้ว ขนมไหว้พระจันทร์มีความหมายและบทบาทในความเชื่อและวัฒนธรรมจีนมายาวนาน และในขนมก้อนเล็ก ๆ นี้ยังมีส่วนผสมที่เป็นมงคลรวมไว้มากมาย

• ไข่แดง หลายคนคงคุ้นเคยกันดีกับไข่เค็มก้อนสีเหลืองนวลที่อยู่ในขนมไหว้พระจันทร์ ซึ่งส่วนประกอบนี้เป็นตัวแทนของพระจันทร์ที่สุกสว่างในคืนวันไหว้พระจันทร์ที่เราระลึกถึงนั่นเอง

• ทุเรียน ขนมไหว้พระจันทร์ไส้ทุเรียนเรียกได้ว่าเป็นไส้ที่เราคุ้นเคยกันดี ซึ่งต้องบอกเลยว่าทุเรียนในความเชื่อของชาวจีนนั้นเป็นผลไม้มงคลที่นอกจากจะเป็นราชาของผลไม้แล้ว หนามแหลมๆ ของทุเรียนยังหมายถึงความฉลาดหลักแหลม และเนื้อสีทองนวลเหมือนทองคำก็ยังหมายถึงความอุดมสมบูรณ์อีกด้วย

• โหงวยิ้ง ขนมไหว้พระจันทร์ไส้โหงวยิ้ง หมายถึงธัญพืช 5 ชนิด ได้แก่ อัลมอนด์ เมล็ดแตงโม เม็ดมะม่วงหิมพานต์ วอลนัท และงา ซึ่งบรรดาธัญพืชทั้งหลายนี้มีความหมายถึงความอุดมสมบูรณ์ ความมั่งคั่งและโชคลาภ

• ลูกบัว หรือ ขนมไหว้พระจันทร์เม็ดบัว เป็นหนึ่งในไส้ขนมไหว้พระจันทร์แบบดั้งเดิมและเป็นที่นิยมมากที่สุด สื่อถึงความบริสุทธิ์ ความสง่างาม และแนวคิดของการอยู่ร่วมกันอย่างกลมกลืน มักรับประทานคู่กับไข่แดงเค็มซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของพระจันทร์เต็มดวง การผสมผสานระหว่างรสหวานและรสเค็มเป็นจุดเด่นของขนมไหว้พระจันทร์แบบดั้งเดิม

• ถั่วแดง สำหรับความเชื่อจีนที่มองถั่วแดงมีลักษณะคล้ายรูปร่างของไต จึงเชื่อว่าธัญพืชชนิดนี้ที่นำมาทำเป็นไส้ขนมไหว้พระจันทร์สามารถช่วยบำรุงให้ไตแข็งแรง ทั้งยังเป็นแหล่งโปรตีนชั้นดีอีกด้วย เป็นไส้สุดคลาสสิกที่มีสีแดง สีแดงเกี่ยวข้องกับความโชคดีและความสุขในวัฒนธรรมจีน ขนมไหว้พระจันทร์ไส้ถั่วแดงมีทั้งแบบหวานและแบบคาว

• งาดำ งาดำเป็นธัญพืชที่อุดมด้วยคุณค่าสารอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกายมากมาย ในขณะที่งาดำในไส้ขนมไหว้พระจันทร์ยังหมายถึงความมีอำนาจและสง่างาม งาดำเข้มข้นและมีกลิ่นหอม มีความเกี่ยวข้องกับอายุที่ยืนยาว เนื่องจากเชื่อว่างาดำมีประโยชน์ต่อสุขภาพ

• เกาลัด อาจเป็นไส้ขนมไหว้พระจันทร์ที่พิเศษขึ้นมาอีกหน่อย ซึ่งไส้ขนมไหว้พระจันทร์ชนิดนี้จะหมายถึงลูกชาย และในบางความเชื่อยังหมายถึงเงินทอง เนื่องจากรูปทรงของเกาลัดที่คล้ายกับก้อนเงินจีนในสมัยโบราณนั่นเอง

• ลูกพลัม สำหรับลูกพลัม หรือ ไป่จิว เป็นสัญลักษณ์ของความกล้าหาญและความหวัง ซึ่งลูกพลัมก็เป็นผลของดอกท้อที่มีความหมายถึงความอดทนที่ผลิดอกได้ท่ามกลางความหนาวเย็น และยังหมายถึงการเริ่มต้นอีกด้วย

เป็นที่น่าสังเกตว่าขนมไหว้พระจันทร์สมัยใหม่ยังมีไส้ที่แปลกใหม่และสร้างสรรค์อีกด้วย เช่น ไส้สัปปะรด ไส้ชาเขียว ไส้ช็อกโกแลต ไส้ผลไม้ ไปจนถึงไส้ไอศกรีม และอีกมากมาย นอกจากความสร้างสรรค์ด้านไส้แล้วยังมีขนมไหว้พระจันทร์ที่เป็นลวดลายน่ารัก ต่างจากแบบดั้งเดิิมที่เป็นลายหรือตัวอักษรจีนมงคลอีกด้วย ทางเลือกของไส้ขนมไหว้พระจันทร์อาจแตกต่างกันไปตามความชอบของภูมิภาคและรสนิยมของแต่ละบุคคล ซึ่งความเป็นมงคลต่าง ๆ ในขนมชิ้นเล็ก ๆ นี้นับว่าดีต่อใจในแบบที่ไม่ว่าจะซื้อมารับประทานเองหรือซื้อฝากผู้ใหญ่คนในครอบครัวก็เข้าท่าและดูดี โดยเฉพาะเมื่อเทศกาลไหว้พระจันทร์ที่กำลังจะมาถึงแบบนี้

บทความแนะนำเพิ่มเติมจาก Shopee Blog

• วันไหว้พระจันทร์ ตรงกับวันไหน พร้อมประวัติที่มาเทศกาล
• แจกพิกัด! 12 ร้าน ขนมไหว้พระจันทร์เจ้าไหนอร่อย มีหลายไส้ให้เลือก
• ไหว้สารทจีน ตรงกับวันไหน? เปิดประวัติ ของไหว้ ธูปกี่ดอก

อ้างอิง: sanook, trueid.net, trueid.net