ประวัติวันฮาโลวีน กับตำนานเรื่องผีหัวฟักทองของแจ็คโอแลนเทิร์น

ประวัติวันฮาโลวีน (Halloween) เริ่มจากเทศกาลซาวิน (Samhain) ของชาวเคลต์ในไอร์แลนด์และบริเตนเมื่อราว 2,000 ปีก่อน คนสมัยนั้นเชื่อว่าเป็นวันที่บรรดาผีสางและดวงวิญญาณทั้งหลายต้องเดินตามไฟที่ส่องเพื่อไปสู่ประตูนรก เลยจุดกองไฟและใส่หน้ากาก แต่งชุดแฟนซีไม่ให้ผีจำได้ ตกแต่งสถานที่ด้วยโคมไฟฟักทองสลักชวนหลอน อันเป็นการสร้างบรรยากาศของเทศกาลนี้ให้คึกคักมากยิ่งขึ้น  

แต่ ประวัติวันฮาโลวีน ที่เป็นต้นกำเนิดของฟักทองอันเป็นสัญลักษณ์ของวัน Halloween นั้นมาจากไหน ทำไมต้องมีเจ้าหัวฟักทองเหล่านี้ร่วมเทศกาลวันฮาโลวีน ทำไมต้องแต่งชุดผี Trick or Treat แปลว่าอะไร เราจะมาหาคำตอบนี้ด้วยประวัติและตำนานวันฮาโลวีนนี้ด้วยกัน

cr: freepik

วันฮาโลวีนคืออะไร ตรงกับวันไหน

วันฮาโลวีน คือเทศกาลวันที่ 31 ตุลาคมของทุกปี เป็นคืนก่อนวันนักบุญทั้งปวง (All Saints’ Day) ของศาสนาคริสต์ในวันที่ 1 พฤศจิกายน ปี 2569 นี้วันฮาโลวีนตรงกับวันเสาร์ที่ 31 ตุลาคมชื่อ Halloween ย่อมาจาก All Hallows’ Eve แปลว่า “คืนก่อนวันศักดิ์สิทธิ์” ทุกวันนี้ในยุโรปและอเมริกาเหนือ ฮาโลวีนกลายเป็นเทศกาลสนุก ๆ ที่ไม่ได้เกี่ยวกับศาสนาแล้ว

ประวัติวันฮาโลวีน จากจุดเริ่มต้นของแจ็ค โอแลนเทิร์น

ว่ากันว่าประวัติวันฮาโลวีนนั้นมีจุดเริ่มต้นมาจากเรื่องเล่าของชาวไอร์แลนด์ที่กล่าวถึง แจ็ก โอแลนเทิร์น (Jack O’lantern ) ชาวนาจอมเจ้าเล่ห์ที่หาญกล้าต่อกรกับซาตานจนต้องคำสาป 

ตามตำนานวันฮาโลวีนเล่าว่าในอดีตซาตานจะออกตระเวนขอพืชผลจากชาวไร่ชาวนา ด้วยความน่ากลัวและความโหดเหี้ยมของซาตาน บรรดาชาวนาจึงยอมยกพืชผลที่ปลูกไว้ให้อย่างว่าง่าย เพราะกลัวว่าตนเองนั้นจะโดนคำสาปของซาตาน แต่แจ็ค โอแลนเทิร์นไม่กลัว เขาไม่เคยส่งพืชผลให้กับซาตานเลยแม้แต่ชิ้นเดียว เมื่อการขู่เข็ญของซาตานนั้นไม่ได้ผล ซาตานจึงมาแสดงตนให้แจ็กได้เห็นแต่ก็ถูกเล่ห์กลของแจ็คจัดการอย่างอยู่หมัด

ในคืนหนึ่งที่ออกไปดื่มสังสรรค์ แจ็คแสร้งทำเป็นไม่อยากที่จะควักเงินเพื่อจ่ายค่าเครื่องดื่มและวางอุบายตกลงให้ซาตานแปลงกายเป็นเหรียญเงิน แล้วแจ็คจะนำเหรียญนั้นจ่ายให้กับเจ้าของร้าน และหลังจากที่หลอกล่อเจ้าของร้านได้แล้วซาตานค่อยแปลงร่างกลับดังเดิม ซึ่งซาตานก็ตกลงที่จะทำตามแผนนั้น แต่เมื่อซาตานได้แปลงร่างกลายเป็นเหรียญแล้วแจ็คกลับทรยศซาตานด้วยการนำไม้กางเขนผูกกับร่างของซาตานที่เป็นเหรียญเพื่อไม่ให้ซานตาสามารถแปลงกลับร่างดังเดิมได้

หลังจากนั้นไม่นานแจ็คมีโอกาสได้พบซาตานอีกครั้งหนึ่งที่ใต้ต้นแอปเปิ้ล ด้วยความเจ้าเล่ห์และไม่เกรงกลัวต่อซาตาน ทำให้แจ็คเกิดอุบายและเอ่ยปากท้าทายในความสามารถของซาตาน ว่าซาตานนั้นเก่งพอทีจะเก็บผลแอปเปิ้ลที่อยู่บนสุดของต้นได้หรือไม่ ด้วยความโมโหซาตานจึงรีบปีนขึ้นต้นแอปเปิ้ลเพื่อแสดงให้แจ็กเห็นถึงความเก่งกาจของตน แจ็คก็ได้นำสร้อยคอที่มีไม้กางเขนพันรอบต้นแอปเปิ้ลไว้ ทำให้ซาตานเสียท่าให้กับความเจ้าเล่ห์ของแจ็คอีกครั้ง และไม่สามารถลงจากต้นแอปเปิ้ลได้ 

แจ็คจึงยื่นข้อเสนอว่าตนนั้นจะยอมปล่อยซาตานไป แต่ซาตานจะต้องรับคำสัญญาว่า เมื่อวันใดที่เขาตายจะต้องไม่นำดวงวิญญาณของเขาไปยังขุมนรก

cr: freepik

ผีฟักทองมาจากไหน ทำไมวันฮาโลวีนต้องมีฟักทอง

แจ็คทำสำเร็จเพราะเมื่อถึงวันที่เขาตายลง ซาตานรักษาสัญญาตามคำที่กล่าวไว้ว่าจะไม่รับวิญญาณของเขาลงนรก แต่ด้วยความชั่วของเขาเองทำให้เขานั้นก็ไม่สามารถขึ้นสวรรค์ได้เช่นกัน ทำให้ดวงวิญญาณของแจ็คต้องร่องลอยอยู่ในโลกมนุษย์ ด้วยความสงสารที่ซาตานจึงมอบไฟหนึ่งดวงให้กับแจ็คเพื่อส่องนำทางให้เขาในเวลากลางคืน ท่ามกลางลมที่พัดแรงทำให้แจ็คต้องขุดหัวผักกาดมาบังลมเพื่อไม่ให้ไฟดวงน้อย ๆ ของเขาดับ

ชาวบ้านที่พบเห็นดวงวิญญาณของแจ็คอยู่บ่อยครั้งจึงเกิดความสงสารเลยนำขูดหัวผักกาดแล้วนำตะเกียงใส่เข้าไปเพื่อนำทางให้กับวิญญาณเร่ร่อนของแจ็คและผีตนอื่น ๆ จนกลายเป็นธรรมเนียมที่เกิดขึ้นในวัน Halloween มาถึงช่วงหนึ่งที่หัวผักกาดนั้นขาดตลาดทำให้เกิดการดัดแปลงและเปลี่ยนมาใช้ฟักทองแทน ทำให้ในวันฮาโลวีนเรามักจะพบกับตะเกียงหัวฟักทองในทุกที่

cr: freepik

ทำไมวันฮาโลวีนต้องแต่งชุดผี

สำหรับประวัติวันฮาโลวีนของคนพื้นเมืองอังกฤษนั้นก็มีตำนานวันฮาโลวีนที่ต่างออกไป โดยเชื่อว่าทุกวันที่ 31 ตุลาคมของทุกปีจะเป็นช่วงเวลาที่ประตูนรกเปิด ซึ่งแม้จะเป็นเวลาเพียงเสี้ยววินาที เหล่าบรรดาวิญญาณร้ายก็จะพยายามหาทางเข้าสิงมนุษย์ หรือ ออกมาเดินปะปนกับคน วิธีการที่จะหลีกเลี่ยงการถูกเข้าสิงนี้ได้ก็คือ การปลอมตัวว่าเป็นพวกเดียวกันไม่ให้ผีจำได้

ต่อมาในยุคกลางก็มีธรรมเนียม mumming ที่คนแต่งตัวเป็นผีหรือปีศาจ แล้วไปเล่นตลกตามบ้านเพื่อแลกอาหารและเครื่องดื่ม ทุกวันนี้ชุดฮาโลวีนไม่จำเป็นต้องเป็นผีแล้ว จะแต่งเป็นแม่มด ซอมบี้ หรือตัวละครที่ชอบก็ได้ ถ้ากำลังหาไอเดียอยู่ ลองดู ไอเดียชุดฮาโลวีน กับ ไอเดียแต่งหน้าฮาโลวีน ของเราได้เลย

Trick or Treat แปลว่าอะไร มาจากไหน

Trick or Treat แปลว่า “ให้ขนมหรือโดนแกล้ง” เป็นประโยคที่เด็ก ๆ พูดตอนแต่งชุดฮาโลวีนไปเคาะประตูบ้าน ฟังดูเหมือนขู่ แต่จริง ๆ เจ้าของบ้านก็แค่แจกลูกกวาด แทบไม่มีใครโดนแกล้งจริงธรรมเนียมนี้มีรากมาจาก 2 อย่างในหมู่เกาะอังกฤษ

• Souling เด็ก ๆ เดินไปตามบ้านในช่วงวันวิญญาณ เพื่อขออาหารหรือขนมโซลเค้ก (soul cake) แลกกับการสวดให้ญาติที่ตายไปแล้วของเจ้าของบ้าน
• Guising ในสก็อตแลนด์และไอร์แลนด์ คนหนุ่มสาวแต่งชุดปลอมตัว แล้วร้องเพลง ท่องกลอน หรือเล่ามุกให้เจ้าของบ้านดู เพื่อแลกผลไม้ ถั่ว หรือเหรียญ

ส่วนวลี “trick or treat” ปรากฏในสิ่งพิมพ์ครั้งแรกที่รู้จัก ในหนังสือพิมพ์เมือง Blackie รัฐแอลเบอร์ตา ประเทศแคนาดา ปี 1927 ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 การปันส่วนน้ำตาลทำให้ธรรมเนียมนี้แทบหยุดไป ก่อนจะกลับมาฮิตอีกครั้งในทศวรรษ 1950

สัญลักษณ์วันฮาโลวีน มีอะไรบ้าง

สัญลักษณ์วันฮาโลวีนหลัก ๆ คือ ผีฟักทอง ผีและชุดปลอมตัว แม่มด แมวดำ โครงกระดูก ลูกกวาด และสีส้ม-ดำ ส่วนใหญ่สืบมาจากเทศกาลซาวินและธรรมเนียมของไอร์แลนด์กับสก็อตแลนด์

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับวันฮาโลวีน

วันฮาโลวีน 2569 ตรงกับวันอะไร

วันฮาโลวีน 2569 ตรงกับวันเสาร์ที่ 31 ตุลาคม 2569 วันฮาโลวีนตรงกับวันที่ 31 ตุลาคมของทุกปี

ประวัติวันฮาโลวีนเริ่มต้นจากที่ไหน

ประวัติวันฮาโลวีนเริ่มจากเทศกาลซาวิน (Samhain) ของชาวเคลต์ในไอร์แลนด์และบริเตนโบราณ แล้วผสมกับคืนก่อนวันนักบุญทั้งปวงของศาสนาคริสต์

แจ็คโอแลนเทิร์น คือใคร

แจ็คโอแลนเทิร์น คือวิญญาณของ “แจ็คขี้เหนียว” ในนิทานไอร์แลนด์ ที่หลอกซาตานจนไม่ถูกรับลงนรก และสวรรค์ก็ไม่รับ เลยต้องถือโคมหัวผักกาดเร่ร่อนอยู่บนโลก

ผีฟักทองมาจากไหน

ผีฟักทองมาจากธรรมเนียมแกะหัวผักกาดไล่ผีของไอร์แลนด์ แล้วเปลี่ยนมาใช้ฟักทองเมื่อผู้อพยพไปถึงอเมริกา เพราะลูกใหญ่และแกะง่ายกว่า

Trick or Treat แปลว่าอะไร

Trick or Treat แปลว่า “ให้ขนม หรือจะโดนแกล้ง” มาจากธรรมเนียม souling และ guising ในหมู่เกาะอังกฤษ

Halloween ย่อมาจากอะไร

Halloween ย่อมาจาก All Hallows’ Eve แปลว่าคืนก่อนวันนักบุญทั้งปวง (All Saints’ Day) ซึ่งตรงกับวันที่ 1 พฤศจิกายน

คนไทยฉลองวันฮาโลวีนได้ไหม

คนไทยฉลองวันฮาโลวีนได้ เพราะทุกวันนี้ฮาโลวีนเป็นเทศกาลสนุก ๆ ที่ไม่ผูกกับศาสนาแล้ว ส่วนใหญ่ฉลองด้วยการแต่งชุดและไปอีเวนต์

สัญลักษณ์วันฮาโลวีนมีอะไรบ้าง

สัญลักษณ์วันฮาโลวีนหลัก ๆ คือ ผีฟักทอง ผี แม่มด แมวดำ โครงกระดูก ลูกกวาด และสีส้ม-ดำ ซึ่งส่วนใหญ่สืบมาจากเทศกาลซาวิน

สรุป

ประวัติวันฮาโลวีนไม่ได้เริ่มจากฟักทอง แต่เริ่มจากเทศกาลซาวินของชาวเคลต์ ที่เชื่อว่าคืนนี้ผีจะกลับมาเยี่ยมโลก คนเลยจุดไฟและปลอมตัวให้ผีจำไม่ได้ ส่วนตำนานแจ็คโอแลนเทิร์น souling และ guising ค่อย ๆ เติมเข้ามา จนกลายเป็นผีฟักทองกับ Trick or Treat สำหรับคุณพ่อคุณแม่ก็สามารถเลือกนำไปเล่าเป็นนิทานสำหรับเด็ก หรือเราอาจจะเริ่มวางแผนฉลองเทศกาลฮาโลวีนกับเพื่อนและครอบครัวด้วยการเตรียมแฟชั่นไอเดียชุดฮาโลวีนหลอน ๆ หรือ ไอเดียแต่งหน้าฮาโลวีน สวย ๆ เอาไว้ตั้งแต่เนิ่น ๆ โดยที่ไม่ลืมเตรียมพร็อพจำเป็นอย่างตะเกียงหัวฟักทองและลูกกวาดขนมหวานเอาไว้ เพื่อเป็นการสร้างบรรยากาศและเติมความสนุกสนานให้กับวันฮาโลวีน ในปีนี้