วันเช็งเม้งหรือเทศกาลเช็งเม้ง คือเทศกาลที่ลูกหลานเชื้อสายจีนรู้จักกันเป็นอย่างดี โดยที่ลูกหลานจะกลับมารวมตัวกันและเดินทางไปยังสุสานเพื่อกราบไหว้บรรพบุรุษผู้ล่วงลับที่ฮวงซุ้ย นอกจากเป็นการแสดงความเคารพต่อบรรพบุรุษแล้ว นี่ยังเป็นโอกาสที่จะได้พบปะญาติ ถามไถ่สารทุกข์สุกดิบกันหลังจากที่ไม่ได้เจอกันมานาน
หากสงสัยว่าเช็งเม้งวันที่เท่าไหร่ ในประเทศจีนเทศกาลเช็งเม้งเริ่มต้นประมาณวันที่ 4-5 เมษายน ไปจนถึง 19-20 เมษายน เทศกาลเช็งเม้งในไทยจะยึดวันที่ 5 เมษายนของทุกปี คำว่า “เช็งเม้ง” มาจากภาษาจีนกลางว่า ชิงหมิง 清明节 (qing ming) แปลว่าช่วงเวลาที่อากาศสดชื่น ท้องฟ้าแจ่มใส ซึ่งในประเทศจีนช่วงเวลานี้จะเป็นฤดูใบไม้ผลิ อากาศจะสดชื่นเย็นสบาย และวันนี้ถือเป็น 1 ใน 8 เทศกาลสำคัญของชาวจีนอีกด้วย
Credit : Unsplash
หัวข้อต่างๆ ของบทความนี้
วันเช็งเม้ง 2569 ตรงกับวันไหน
วันอาทิตย์ที่ 5 เมษายน 2569
ตำนาน ประวัติความเป็นมาของวันเช็งเม้ง
เช็งเม้ง เป็นเทศกาลที่มีประวัติความเป็นมามากกว่า 2,000 ปีมาแล้ว ในยุคชินชิว องค์ชายฉงเอ๋อ แคว้นจิ้น ได้หนีออกจากแค้วน ไปมีชีวิตลำบากที่นอกเมือง โดยมีเจี้ยจื่อทุยเป็นผู้ติดตาม ระหว่างที่ใช้ชีวิตอย่างลำบาก เจี้ยจื่อทุยผู้มีจิตใจเมตตา ได้เชือดเนื้อที่ขาของตัวเองให้องค์ชายกินเพื่อประทังชีวิต เมื่อองค์ชายได้กลับมายังแคว้นและได้ขึ้นครองแคว้น นามจิ้นเหวินกง ได้ตอบแทนขุนนางทุกคนที่คอยช่วยเหลือตนยามลำบากยกเว้นเจี้ยจื่อทุย
หลังจากนั้นมีคนมาเตือนจิ้นเหวินกงถึงบุญคุณของเจี้ยจื่อทุยที่ลืมไป พอนึกขึ้นได้จึงจัดสรรสวัสดิการบ้านเรือนให้มารดาและเจี้ยจื่อทุยอยู่อย่างสบาย แต่ถึงกระนั้นเจี้ยจื่อทุยได้ปฏิเสธไป จิ้นเหวินกงจึงคิดแผนเผาภูเขาเพื่อที่จะให้เจี้ยจื่อทุยและมารดาอพยพออกจากบ้าน แต่โชคร้ายที่ทั้งสองคนนั้นเสียชีวิตในกองเพลิง จิ้นเหวินกงเสียใจมาก และได้สั่งให้ทุกวันนั้นของทุกปีไม่ให้มีการก่อไฟ ให้รับประทานแต่อาหารสด ๆ และเย็น ๆ เป็นที่มาของเทศกาลวันกินอาหารเย็น หรือ เทศกาลหันสือเจี๋ย (寒食节) ซึ่งเป็นวันสุกดิบก่อน 1 วัน และคนโบราณนิยมถือปฏิบัติตามประเพณีวันหันสือเจี๋ยต่อเนื่องไปจนถึงวันไหว้เช็งเม้ง นานวันเข้าเทศกาลทั้งสองก็รวมเป็นวันเดียวกัน การไหว้เจี้ยจื่อทุยจึงค่อย ๆ เปลี่ยนมาเป็นการไปไหว้บรรพบุรุษแทนในที่สุด
ของห้ามไหว้เช็งเม้งมีอะไรบ้าง สิ่งที่ไม่ควรนำไปไหว้บรรพบุรุษ
นอกจากการเตรียมของไหว้ที่เป็นมงคลแล้ว ยังมีของห้ามไหว้เช็งเม้ง ที่ตามความเชื่อไม่ควรนำไปใช้ในพิธี เพราะอาจสื่อถึงความหมายไม่ดีหรือไม่เหมาะสม มาดูกันว่ามีอะไรบ้างที่เป็นของต้องห้าม
1. ผลไม้ที่มีความหมายไม่ดี
ผลไม้บางชนิดถูกมองว่าไม่เหมาะสำหรับการไหว้บรรพบุรุษ เพราะสื่อความหมายไม่เป็นมงคล เช่น
- ฝรั่ง เชื่อว่าเป็นผลไม้ที่ใช้ไหว้เจ้าที่มากกว่าไหว้บรรพบุรุษ
- น้อยหน่า ชื่อพ้องกับคำว่า “น้อย” สื่อถึงความลดลง
- ลูกท้อดิบหรือผลไม้ช้ำเสีย ถือว่าไม่สุภาพต่อผู้ล่วงลับ
โดยทั่วไปควรเลือกผลไม้สด สวย และมีความหมายมงคล
2. อาหารดิบ
อาหารที่ยังไม่ผ่านการปรุง เช่น
- เนื้อสัตว์ดิบ
- ปลาไม่ปรุงสุก
ตามธรรมเนียมเชื่อว่าอาหารที่นำไปไหว้ควรเป็นอาหารสุกเพื่อแสดงถึงความตั้งใจและความเคารพต่อบรรพบุรุษ อาหารดิบจึงถือเป็นของห้ามไหว้เช็งเม้ง
3. อาหารที่มีกลิ่นแรงหรือดูไม่เหมาะสม
อาหารบางประเภทอาจไม่เหมาะกับการนำไปไหว้ เช่น
- อาหารที่มีกลิ่นแรงมาก
- อาหารที่ดูไม่สุภาพ
- อาหารที่บูดหรือใกล้เสีย
การเลือกอาหารที่สะอาดและดูดีถือเป็นการให้เกียรติบรรพบุรุษ
4. ของไหว้ที่ชำรุดหรือเสียหาย
สิ่งของที่เป็นของห้ามไหว้เช็งเม้ง ได้แก่
- ผลไม้ช้ำหรือเน่า
- ขนมแตกหัก
- ภาชนะที่เสียหาย
ของไหว้ควรอยู่ในสภาพสมบูรณ์ เพราะสื่อถึงความเคารพและความตั้งใจของลูกหลาน
5. จำนวนของไหว้ที่เป็นเลขคู่ (บางความเชื่อ)
ตามธรรมเนียมจีนบางพื้นที่ เชื่อว่าการจัดของไหว้ควรเป็น เลขคี่ เช่น 3 หรือ 5 อย่าง เพราะถือเป็นเลขมงคลและสื่อถึงความเจริญงอกงาม
วิธีจัดของไหว้เช็งเม้งให้ถูกต้อง
หลังจากที่รู้ว่าวันเช็งเม้ง 2569 ตรงกับวันไหน ของไหว้เช็งเม้งมีอะไรบ้างและของห้ามไหว้เช็งเม้งมีอะไรบ้างไปแล้ว การจัดของไหว้ให้ถูกต้องตามหลักก็สำคัญไม่แพ้กัน โดยในวันเช็งเม้งผู้คนนิยมทำตามธรรมเนียม ดังนี้
- จัดของไหว้เป็นจำนวนเลขคี่ เช่น 3 หรือ 5 อย่าง
- วางอาหารคาวไว้ตรงกลางโต๊ะ
- ขนมและผลไม้วางล้อมรอบ
- จุดธูปและเทียนก่อนเริ่มพิธีไหว้
ในวันเช็งเม้งหลังจากไหว้เสร็จ ลูกหลานมักรับประทานอาหารร่วมกันที่สุสาน ถือเป็นการรวมญาติประจำปี การเตรียมของไหว้ให้ครบถ้วนและตั้งใจทำพิธีอย่างถูกต้อง ถือเป็นการสืบสานประเพณีสำคัญของเทศกาลเช็งเม้งที่ลูกหลานชาวจีนยึดถือกันมาหลายชั่วอายุคน การเตรียมตัวและการศึกษาว่าของไหว้เช็งเม้งมีอะไรบ้างจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ควรทำเสมอในทุกปี
ไหว้เช็งเม้งเวลาไหน
นอกจากเรื่องของวันเช็งเม้ง 2569 ว่าตรงกับวันไหนแล้วนั้น เรื่องของเวลาไหว้ก็สำคัญเช่นกัน โดยปกติแล้วต้องไหว้ในช่วงเช้าก่อนเที่ยง โดยให้ผู้อาวุโสเป็นผู้นำกราบ ควรไหว้ศาลแป๊ะกงก่อน จากนั้นจึงไปถึงขั้นตอนการทำความสะอาดฮวงซุ้ย ปัดกวาดเศษหญ้า ปลูกต้นไม้ให้สวยงาม ทาสีป้ายหลุมศพให้ดูใหม่ ประดับตกแต่งด้วยรุ้งประดับหลากสี เมื่อเสร็จพิธีแล้วครอบครัวจะมานั่งรับประทานอาหารร่วมกันหน้าหลุมศพ
ข้อห้าม ข้อที่ควรรู้และปฏิบัติในเทศกาลไหว้เช็งเม้ง
- ห้ามวางสิ่งของบริเวณแท่นหน้าเจียะปี (ป้ายหินที่สลักชื่อบรรบุรุษไว้) เพราะเชื่อว่าเป็นที่เข้าออกวิญญาณบรรพบุรุษ
- ควรจุดประทัดทางทิศเหนือและทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ห้ามจุดทางทิศตะวันตกเด็ดขาด
- ไม่ควรนำธงแหลมไปปักลงหลังเต่าของสุสาน
- หญิงที่ตั้งครรภ์และมีประจำเดือนไม่ควรไปที่สุสาน
- ไม่ควรแต่งตัวสีสดไป เนื่องจากจะเป็นการไม่ให้ความเคารพต่อผู้ใหญ่
เทศกาลเช็งเม้งเป็นวันที่ให้ลูกหลานระลึกถึงคุณความดีของบรรพบุรุษที่ได้ทำไว้ ให้เป็นแบบอย่างที่ดีในการดำเนินชีวิต ช่วยเตือนสติว่าความตายต้องเกิดขึ้นกับทุกคนไม่ว่าจะเป็นใคร อีกทั้งยังเป็นการรวมตระกูลหรือเป็นอีกหนึ่งวันรวมญาติเพื่อให้ทุกคนมาพบปะกันนั่นเอง
บทความแนะนำอื่น ๆ จาก Shopee Blog
